Doorkomen met die Mediawijsheid

Als ik des avonds een beetje aan het computeren ben, heb ik vaak de tv aanstaan. Voelt altijd wat gezelliger. Stemmen in de kamer en het gevoel op een extra manier verbonden te zijn met de rest van de wereld. Een raampje waardoor ik uitkijk over de hele wereld. Het is een fijn idee dat als er iets is wat ik écht moet weten, ik dat tegelijkertijd met de rest van het land kan zien en horen.

Niet dat ik daarvoor de juiste zender aanzet. Na het avondeten zit ik half pissig te wachten tot het 20u is. Comedy Central time. Lekker makkelijk om te kijken en de slechte programma’s komen pas rond een uur of 23u30. Maar goed, tot het 20u is moet je íets aanhebben. Vaker dan ik zelf doorheb blijf ik dan hangen bij MTV. Dan mag ik wel met m’n laptop op schoot zitten; vaak wordt toch mijn aandacht getrokken door die zeikerige Amerikaanse stemmen en de puberlijke hyperactiviteit die er in doorklinkt. ‘So I was like, and then she was like, oh my God! So I said like, I like you, but, like, do you even like me?’ Mocht ik ooit in de Verenigde Staten gaan wonen en m’n wief ooit een hond tegen mijn zin in willen nemen, dan mag die hond er alleen in als we hem Like noemen. Dat beest wordt zo para dat het zichzelf verzuipt voor z’n 3e verjaardag, dat weet ik nu al.

Okay, verder. Laptop op je schoot, MTV aan en je blikveld wordt er naartoe gezogen. The City Weekend Marathon. Kut. Ik heb de afstandsbediening binnen handbereik, maar blijf tóch kijken. Ergens wil ik me toch even oriënteren op hoe die serie precies in elkaar steekt. ‘Prima,’ spreek ik met mezelf af, ‘ik vorm me even een beeld van hoe deze situatie in elkaar steekt en dan gauw zappen.’ Gestylede Blondie 1 is stagiair bij een modebedrijf en gestylede Blondie 2, de PR baas, is niet tevreden met het werk van Blondie 1. “Dan doe je het toch lekker zelf?” is de repliek. Huh? Dat zeg je als stagiair toch niet tegen je baas? Wat is dit nou voor lijp wijf?

Ik kijk verder en ontdek een universum aan surrealistische personages en gebeurtenissen onder de noemer van een real-lifesoap. En allejezus, wat trappen die chicks een boel heisa om niks! En in wat voor tempo! Ik ging wat beter letten op hóé ik al die situaties te zien kreeg. Tijdens de dialogen valt dan al snel op dat er stukken tekst missen. Je hoort dat het weggesneden is. Al snel volgt het bewustzijn dat als er stukken uit het gesprek missen, de volgorde ook niet per sé hoeft te kloppen. Misschien ging dat ene confronterende gesprek in volgorde (A) (B) (C) (D) (E) (F), maar zagen wij (C) (A) (D) (E). Naar wat er gedurende (B) en (F) gebeurde, kunnen wij als kijker alleen gissen. Het is überhaupt niet de bedoeling van de makers om ons daar over na te laten denken – juist om het te verdoezelen. (B) had een nuancering van eerdere, bottere opmerking kunnen zijn, en (F) het schudden van handen. ‘Het spijt me.’ ‘Mij ook.’ Als de toeschouwer dit onderdeel mist, blijft het conflict onopgelost en blijft de spanning in de lucht hangen. Rest dan alleen nog een dotje los gefilmde, zure koppen in te voegen en voilà. Klein cliffhangertje, stop maar in je zak.

Regie heb ik dan nog buiten beschouwing gelaten. Het publiek zal altijd moeten blijven raden naar in hoeverre de handelingen en dialogen worden aangestuurd door de programmamakers. In alle waarschijnlijkheid zal ik jou niet hoeven te vertellen dat The City te nep is om op te leven naar de genrenaam real-life soap. Dat is verraderlijke shit, vergis je niet. Het stempel dat de makers er op drukken heeft invloed op jouw beeldvorming van het programma. Nu mag jij daar misschien volwassen genoeg voor zijn, maar ik verwed er mijn PlayStation 3 om dat de jongere generatie zich ronduit laat bedriegen. Jongeren die de middelbare school nog af moeten maken zijn als geen ander vatbaar voor dit soort onzin. MTV brengt hun stijliconen naar hun slaapkamer: Beyoncé, Lady Gaga, Timberlake, ga zo maar door. Als New York er in The City precies zo uitziet als in hun clips, waarom zouden de meiden dan níet willen zijn zoals de Blondies? Op alfabetische volgorde: achterbaks, arrogant, jankerig, overdreven, verwend en zeikerig?

Nu maak ik het extremer dan het is. Hopelijk weten de vrouwen van de toekomst wel beter. Desalniettemin staat mijn punt wel: we kijken naar een onvolledige en/of gemanipuleerde werkelijkheid. Dat geldt helaas niet alleen voor The City, maar voor heel veel programma’s op heel veel zenders. En de makers houden de illusie maar hoog dat er geen manipulatie plaatsvindt. Dit verschijnsel is niet veel anders dan het debat rond gephotoshopte foto’s. Een supermodel dat nog perfecter gemaakt wordt dan ze al is, kan dat of niet? Nu men er zich van bewust wordt dat om die reden meisjes zichzelf uitmergelen, worden daar opeens vragen bij gesteld. Terecht. Plak dat magazine wat mij betreft maar vol met Photoshop keurmerken. Laat maar met een symbooltje zien dat deze prachtige dame minder egaal en strak is dan dat wij haar altijd tegenkomen.

Bewustmaking in media lijkt in opkomst te zijn. Niet alleen het schoonheidsideaal staat ter discussie, maar reclames voor geld lenen hebben het ook moeten ontgelden. Heel onverantwoord Nederland steekt zich tot de nek in de schulden, kredietcrisis op je oog, ja, dan mag je het er wel bij zeggen ja. Geld lenen kost geld. En wat nou als we er achter komen dat we de jeugd onherstelbaar gecorrumpeerd hebben met programma’s als The City? Dat we een hypocriete, ongeïnteresseerde, onbeleefde generatie aan de macht moeten laten komen? Ik wil niet veel zeggen, maar dan zijn we ver van huis.

Nu ga ik weer richting overdrijving. Mijn eigenlijke pleidooi is veel algemener: we moeten er met z’n allen bewust van worden, dat wij via media alleen te zien krijgen wat de makers willen dat we zien. Iets soortgelijks zei ik ook al in ‘Media, Eerlijkheid en Complot-theorieën’, maar ik heb me er nu bij neergelegd dat we de media niet kunnen veranderen. We moeten onszelf veranderen. Wij moeten bewuster bezig zijn met wat we te verwerken krijgen. En dat is mediawijsheid. Begrijpen hoe het werkt, zodat je jezelf er kritisch toe kunt verhouden. Op deze blog zal ik hier dan ook verder op door gaan. Er is zoveel te leren over het nieuws, reclame, lifestyle en nog meer aspecten die ons bewust of onbewust beïnvloeden via de media. Als je zelf punten onder de aandacht te brengen hebt: doorkomen met die hap!